كتابخانه

انواع كتابخانه‌ها

میزان فضاهای كتابخانه

عوامل مؤثر بر تخصیص میزان فضاهای كتابخانه عبارتند از حجم مواد ومتون و
بخصوص كتابها، میزان سطح كه در كتابخانه اشغال می‌كنندو میزان جمعیت كتابخانه كه از طریق میزان گردش كتابها در سال تعیین می‌گردد.
فضای مورد میاز برای محاسبه زیربنای یك كتابخانه طبق فرمولی بنام VSC استاندارد IFLA به دست می‌آید
(110 / تعداد كتابها) + (مقدار محلهای نشستن + 72/3) + (430 / گردش كتابها)مثلا برای جا دادن 110 كتاب یك متر مربع در نظر گرفته می‌شود. محل نشستن یك خواننده 72/3 متراست.

ابعاد و استانداردهای پیشخوان و برگ
ه دان
حداكثر ارتفاع قفسه‌های فهرست معمولا به اندازه ارتفاع 6 كشو است و در هر كشو نیز در حدود 100 كارت جای می‌گیرد.
فهرست معمولا در ارتباط مستقیم با میز امانت و میز اطلاعات مرجع قرار دارند و اغلب در مجاورت آنها مجموعه‌ای از كتابهای مرجع عمومی یا موارد استفاده همگانی نیز قرار می‌گیرند. از این رو محل قرار‌گیری فهرستها معمولا فضایی باز است كه در نزدیك ورودی قرار دارد و بوسیله ردیفهایی از قفسه‌های فهرستها و پیشخوان بررسی و جستجو كشوها تشكیل شده است. وسعت چنین محلی برای 4 ردیف قفسه‌های دو طرفه در حدود 12 متر مربع برآورد می‌شود.
وضعیت قفسه‌های استاندارد

عمق قفسه‌ها: در اغلب
كتابخانه‌ها حداقل 90% كتابها دارای عرضی كمتر از 230 میلی‌متر هستند و عملا می‌توان قفسه‌های با عمق 230-200 میلی‌متر را استاندارد كرد. در صورت بكارگیری قفسه‌های دو طرفه با عمق 450 میلی‌متر حتی صرفه‌حویی بیشتری در فضا به عمل می‌آید.
چنانچه نگهداری كتابهایی با ابعاد كمی بزرگتر مورد نظر باشد عمق 490 میلی‌متر جوابگوست. طبق یك قاعده تجربی در یك كتابخانه 80% قفسه‌ها 200 میلی‌متری، 15% آنها 250 میلی‌متری و 5% باقیمانده 30 میلی‌متر هستند.
طول قفسه‌ها:
طول استاندارد سالها برابر 1940 میلی‌متر بوده است. زیرا كه پذیرفته شده بود كه چشم خواننده توانایی دربرگرفتن بیش از این اندازه در یك نگاه ندارد. مطالعات بعدی اندازه بزرگتر تا 2220- میلی‌متر را نیز تایید كرد.
ارتفاع قفسه‌ها:
ارتفاع كتابها بر فاصله میان طبقات و در نتیجه تعداد طبقات تاثیر می‌گذارد. در اكثر كتابخانه‌ها حداقل 90% كتابها را می‌توان در طبقات مركز تا مركز 280 میلی‌متر جای داد. به این ترتیب 7 طبقه و یك پاخور 150 میلی‌متری مجموعا ارتفاع 2120 میلی‌متر را برای قفسه‌ها به وجود می‌آورند كه بالاترین قفسه در ارتفاع 1830 میلی‌متری با دسترسی آسان قرار می‌گیرد. در مورد معلولین ارتفاع مناسب و دسترسی 1370 میلی‌متر برای زنان و 1500 میلی‌متر برای مردان است. پایین‌ترین طبقه در ارتفاع 300 میلی‌متری است و چهار طبقه 280 میلی‌متری (300 میلی‌متری) به درون آن می‌باشد.
استاندارد میزها:

میزها از جمله مهمترین وسائل فضاهای مطالعه هستند.
میزهای یك نفره:
رقم قابل قبول برای این میزها 900×600 میلی‌متر می‌باشد. این رقم گاهی برای راحتی بیشتر خواننده تا یك متر نیز افزایش می‌یابد. اگر چه جذابیت بیشتری دارند ولی جای زیادی اشغال می‌كنند.
میزهای 2 نفره:
میزهای 2 نفره‌ای كه از هم جدا نشده‌اند ظاهرا برای خوانندگانی كه روبروی هم قرار می‌گیرند جذابیت چندانی ندارند ولی در صورت قرارگیری در یك سمت ابعاد پیشنهادی 900×120 میلی‌متر می‌باشد.
میزهای طولانی:
میزهای طولانی قابلیبت جای دادن 4 تا 12 نفر را دارند. میزهای 4 نفره از بروز شلوغی جلوگیری كرده و در عین حال نحوه قرارگیری آنها جذاب و انعطاف‌پذیر نیز می‌باشند. عرض آنها نباید از 1200 میلی‌متر كمتر باشد. فضای جانبی میان خوانندگان نیز لازم است حداقل 900 میلی‌متر باشد. بین میزهای موازی باید حداقل 1800 میلی‌متر فاصله پیش‌بینی شود. در عین حال نباید در انتهای این میزها محلی را برای نشستن در نظر گرفت.

نورپردازی

نورپردازی باید فضائی راحت برای مطالعه را به وجود آورد. موجب خیرگی و خستگی نشود، میزان گرما را افزایش ندهد و به جلوه ساختمان بیفزاید، جهت برآوردن موارد ذكر شده دو نوع نور وجود دارد: نور مصنوعی و نور طبیعی.
نور پروژه هم از نور طبیعی و هم از نور مصنوعی سقفی استفاده شده است.

روشنایی توصیه شده:

اتاق‌های مطالعه (روزنامه و مجلات) 200
میزهای مطالعه (كتابخانه‌های امانی) 400
میزهای مطالعه (كتابخانه‌های مرجع) 600
پیشخوان‌ها 600
مخزان بسته 100
صحافی 600
فهرست‌بندی طبقه‌بندی و اتاق‌های مخزن 400


آكوستیك

هیچ استاندارد مشخصی در مورد آكوستیك كتابخانه وجود ندارد اما اغلب حد تراز صداهای داخلی را 50 دسیبل (dB) تعیین می‌كنند.
تهویه مطبوع

به منظور ایجاد بهترین شرایط برای نگهداری مواد و فنون فضا باید عاری از هر گونه گرد و غبار اعم از گاز، مایع و اسید باشد و دما و رطوبت تحت كنترل باشد، چنین شرایطی تنها با نصب دستگاه كامل تهویه مطبوع امكان‌پذیر است.